Izolacyjność cieplna ścian z bali

Jeszcze wciąż w społeczeństwie krąży przekonanie, że ściany domów o konstrukcji drewnianej nie posiadają lub jedynie w minimalnym stopniu posiadają pojemność cieplną, co jest powodem, że  domy te szybko wychładzają się, ale także szybko nagrzewają się. Dla jednych cechy te są plusem • „dom się szybko nagrzewa”, dla drugich minusem • „dom nie trzyma ciepła, dom się szybko wychładza”.
Tego typu przekonanie jest słuszne, lecz, co należy mocno podkreślić, jedynie częściowo, bowiem nie dotyczy całości budownictwa drewnianego.

Omawiając tematykę jednorodzinnego budownictwa drewnianego, należy określić co kryje się pod pojęciem „budownictwo drewniane”.
Budownictwo drewniane, to budownictwo w którym elementy konstrukcyjne budynku wykonane zostały z drewna tak litego jak z drewna uszlachetnionego, np. belek dwuteowych. Zatem do budownictwa drewnianego zaliczyć należy:
– budownictwo o lekkiej konstrukcji szkieletowej, tzw. budownictwo kanadyjskie, gdzie konstrukcję wykonuje się z litych elementów drewnianych lub belek dwuteowych opartych na materiałach drewnopochodnych,
– budownictwo prefabrykowane, tzw. domy gotowe, gdzie elementy budynku przygotowywane są pod dachem, w oparciu o elementy z litego drewna,
– domy z bali, o ścianach zewnętrznych z drewna litego, o grubości spełniającej wymagania izolacyjności cieplnej, nie wymagających stosowania dodatkowej warstwy ocieplenia.

Czy domy o przedstawionych powyżej konstrukcjach mogą być domami energooszczędnymi?

W domach o konstrukcji szkieletowej • tzw. domach kanadyjskich i domach gotowych, konstrukcja budynku wykonana jest z drewna litego lub z materiałów drewnopochodnych. Przestrzeń między tymi elementami wypełniona jest izolacją cieplną. Tak więc drewniana konstrukcja budynku stanowi jedynie stelaż dla montażu stosownych warstw izolacji cieplnej. I właśnie ilość warstw izolacji, a także ich grubość, a nie drewniana konstrukcja budynku, decyduje o izolacyjności cieplnej ściany zewnętrznej czy połaci dachu, a tym samym o energooszczędności całego budynku.
Zatem w domach o drewnianej konstrukcji szkieletowej o izolacyjności cieplnej ścian nie decyduje grubość drewnianych elementów konstrukcji, a jedynie grubość warstw izolacji cieplnej.

173
Ściana o konstrukcji szkieletowej imitująca ścianę z bali

105
Ściana z bali litych

Nieco inaczej należy spojrzeć na domy o ścianach zewnętrznych wykonanych z drewna litego, tj, z bali drewnianych o grubości, które dla spełnienia wymagań w zakresie izolacyjności cieplnej, nie wymagają dodatkowej warstwy izolacji.

Dotychczas ściany tych domów takie, tak jak ściany domów o konstrukcji szkieletowej, traktowane były jako ściany nie akumulujące ciepła, jako ściany bez pojemności cieplnej. Powoli jednak mit ten zostaje obalany.

Jesienią 1980 roku na, w Stanach Zjednoczonych, na terenie National Bureau of Standards • NBS 20 mil na północ od Waszyngtonu, postawiono 6 budynków o wymiarach 20′ x 20′ (6,10 x 6,10 m). Każdy budynek był identyczny z wyjątkiem konstrukcji ścian zewnętrznych. W budynkach był utrzymywany ten sam poziom temperatury przez cały 28-tygodniowy okres badawczy między 1981 a 1982 rokiem. Przez cały czas badań technicy NBS dokładnie rejestrowali zużycie energii na każdym z budynków.

Jak wspomniałem badania zostały przeprowadzone przez Narodowe Biuro Standardów (National Bureau of Standards – NBS) na zlecenie Departamentu Budownictwa i Rozwoju Urbanistycznego (Housing and Urban Development – HUD) oraz Departamentu Energii (Department of Energy – DOE) by stwierdzić wpływ pojemności cieplnej konstrukcji ścian na wielkość zużycia energii w poszczególnych budynkach.

Do badań postawiono następujące budynki:
Budynek # 1 – izolowany szkielet drewniany, o oporze R-12 (krajowe U = 0,47 W.m2K) (bez masy) • z zewnętrzną oblicówką drewnianą 5/8″ (1,6 cm), słupkami ścian 2 x 4″ (3,8 x 8,9 cm), izolacją z wełny szklanej 3 1/2″ (8,9 cm), paroizolacją i płytą g/k 1/2″ (1,3 cm). Całkowita grubość ściany • 11,8 cm

Budynek # 2 – nie izolowany dom drewniany szkieletowy, o oporze R-4 (krajowe U= 1,42 W/m2K) (bez masy) jak powyżej, lecz bez izolacji z wełny szklanej. Całkowita grubość ściany • 8,9 cm

Budynek # 3 – izolowany dom murowany, o oporze R-14 (krajowe U = 0,40 W/m2K) (wraz z masą zewnętrzną) z oblicówką z cegły 4″ (10,2 cm), betonowych bloczków  4″ (10,2 cm), izolacją styropianową 2″ (5,1 cm), paroizolacją, rusztem i płytą g/k 1/2″ (1,3 cm). Całkowita grubość ściany • 29,8 cm

Budynek # 4 – nie zaizolowany dom murowany, o oporze R-5 (krajowe U = 1,13 W/m2K) (z masą zewnętrzną) z bloczków betonowych 8″ (20,3 cm), rusztem, paroizolacją i płytą g/k 1/2″ (1,3 cm), bez styropianu. Całkowita grubość ściany • 24,6 cm

Budynek # 5 – dom z bali, o oporze R-10 (krajowe U = 0,56 W/m2K) (z własną masą), z pełnych prostokątnych bali łączonych na pióro i wpust, 7″ (17,8 cm) bez żadnej dodatkowej izolacji, bez paroizolacji i wewnętrznej płyty g/k. Całkowita grubość ściany • 17,8 cm

Budynek # 6 – izolowany dom murowany, o oporze R-12 (krajowe U = 0,47 W.m2K) (z masą wewnętrzną) z cegły 4″ (10,2 cm), luźnego wypełnienia izolacją perlitową 3 1/2″ (8,9 cm), bloczków betonowych 8″ (20,3 cm) i tynków wewnętrznych 1/2″ (1,3 mm). Całkowita grubość ściany • 40,7 cm

Po 28 tygodniach badań stwierdzono:
– podczas 3-tygodniowego okresu wiosennego grzewczego dom z bali (# 5) zużył 46% mniej energii grzewczej niż izolowany dom drewniany szkieletowy (# 1)
– podczas 11-tygodniowego okresu letniego schładzania, dom z bali (# 5) zużył 24% mniej energii do schładzania niż izolowany dom drewniany szkieletowy (# 1)
–  podczas 14-tygodniowego okresu zimowego grzewczego, dom z bali (# 5) , izolowany dom drewniany szkieletowy (# 1) i izolowany dom murowany (# 6) zużyły podobnej ilości energii grzewczej

Sopot2

wojtkowe17

Dlaczego dom o ścianach wykonanych z bali grubości 18 cm zużył mniej energii tak do ogrzania jak i schładzania budynku niż budynek o typowej drewnianej konstrukcji szkieletowej, uznawanej dotychczas za konstrukcję energooszczędną i dlaczego w okresie zimowym, zużył podobną ilość energii co dom o murowanych, warstwowych ścianach zewnętrznych? Właśnie na te pytania miały dać odpowiedź przeprowadzone badania.

Należy także podkreślić, że według the Technical Committee of the Log Home Council, Building Systems Councils, National Association of Home Builders budynek o ścianach z bali grubości 23• 25 cm, o oporze R = 14 • 17 (krajowe U = 0,40 • 033 W/m2K) zużywa równoważną ilość energii do ogrzania budynku co identyczny budynek o ścianach zewnętrznych w lekkim szkielecie drewnianym, o współczynniku R = 21 co odpowiada krajowemu U • 0,27 W/m2K, tj. izolacyjności cieplnej wyższej o ok. 50 % niż ściana z bali.

Badanie te potwierdza Francisco Arumi-Noe, autor „Thermal Inertia in Architectural Wall”, który po licznych badaniach domów z bali stwierdził, że ściany wykonane z materiałów o niskiej wartości izolacyjnej, ale z wysoką pojemnością cieplną, do których można zaliczyć ściany z litych bali drewnianych, mogą działać tak dobrze jak ściany z materiałów o wysokiej izolacyjności cieplnej i niską pojemnością cieplną.

Odpowiedź na zadane powyżej pytania znajduje się, między innymi, we wskaźniku bezwładności cieplnej.
Poniżej przestawiono wskaźniki bezwładności cieplnej dla ścian z litych bali drewnianych w zestawieniu do wskaźników innych materiałów stosowanych powszechnie na ściany zewnętrzne budynków;

– ściana z drewna litego grub. 15,2 cm                    – 4,17
– ściana z betonu, grub. 15,2 cm                                          – 3,92
–  ściana z cegły pełnej grub. 15,2 cm                                 – 3,37
– wełna mineralna grub. 15,2 cm                                        – 0,05

– ściana z drewna litego grub. 20,0 cm                   – 5,28
– ściana z betonu, grub. 20,0 cm                                          – 4,34
– ściana z cegły pełnej grub. 20,0 cm                                  – 4,02
– wełna mineralna grub. 20,0 cm                                        – 0,07

Z powyższego zestawienia widać, że ściany z drewna litego posiadają zdecydowanie wyższy współczynnik bezwładności cieplnej niż ściany z cegły czy betonu. Powyższe winno obalać dotychczasowe myślenie że domy z drewna to domy o niskiej pojemności cieplnej. Takie twierdzenie co prawda dotyczy domów o drewnianej konstrukcji szkieletowej wypełnionych izolacją cieplną, gdzie drewno stanowi jedynie 12 • 15 % powierzchni przegrody zewnętrznej, ale nie dotyczy domów o ścianach z masywnych elementów drewnianych.

Podsumowując – ściany z litych bali drewnianych
posiadają wysoką bezwładność cieplną,
natomiast ściany o konstrukcji szkieletowej,
tj. ściany domów tzw. kanadyjskich oraz ściany „domów gotowych”

wypełnione izolacja cieplną, posiadają bardzo niską pojemności cieplnej.

Prawidła te potwierdzają standardy różnych światowych instytucji czy organizacji. Wśród nich International Wildland-Urban Interface Code, gdzie według jej standardów ściana z bali już od średniej grubości 152 mm spełnia wymagania w zakresie izolacyjności cieplnej dla ścian zewnętrznych. Podobnie jest według standardów międzynarodowej organizacji skupiający firmy związane z budownictwem z bali – International Log Building Association. Według ich standardów na ściany zewnętrzne budynków mieszkalnych można stosować bale o średnicy już od 200 mm wzwyż. Standardy ILBA zostały przetłumaczone i wydane w Katalogu Budownictwa Drewnianego 2005 lub znajdują się w Internecie na stronie  http://www.szkielet.pl/domy_z_bali.php?2000-Standardy-dla-budownictwa-z-bali&id=18

W Polsce doświadczenia w zakresie izolacyjności cieplnej ścian z bali ograniczają się jedynie do tradycji Podhala i chat góralskich, których ściany wznoszono z  płazów grubości 16 lub 18 cm bez dodatkowej warstwy izolacji cieplnej.
Natomiast według aktualnie obowiązujących krajowych wymagań w zakresie izolacyjności ścian zewnętrznych budynków jednorodzinnych, na ściany zewnętrzne z bali drewnianych należy stosować elementy drewniane o średniej grubości powyżej 29 cm, tj. o średnicy bali co najmniejszej niż 38 cm, co w poważnym stopniu ogranicza rozwój tego typu budownictwa i … zmusza do podjęcia stosownych, krajowych badań w tym temacie.

Jak wspomniano budynek z bali, dzięki ścianom wykonanym z drewna litego posiada dużą pojemność cieplną. Pojemność cieplna wpływa na bezwładność temperaturową zapobiegającą zbyt szybkim zmianom temperatur wewnątrz, zarówno latem jak i zima.
Bezwładność cieplna oznacza podatność ciała na zmianę temperatury pod wpływem zmian temperatury otoczenia: im większa masa ciała, tym większa jego bezwładność cieplna. Jest to właściwość istotna dla komfortu cieplnego w domu. Budynki o wysokiej bezwładności cieplnej utrzymują bardziej stałą temperaturę, ponieważ magazynują ciepło w ciągu dnia, a oddają je po zachodzie słońca, gdy powietrze ochładza się. Budynki o niskiej bezwładności cieplnej szybko nagrzewają się od słońca i szybko wychładzają. To ostatnie powszechnie uznawane jest za określenie dotyczące budynków o konstrukcji drewnianej.

rys-05
Przesunięcie fazowe w ścianie z bali drewnianych
Na pdst: The Energy Economics and Thermal Performance of Log Houses, Gardenvale, Quebec, Canada 1983

Przedstawione powyżej przykłady potwierdzają wysoką bezwładność cieplną ścian z jednolitych bali drewnianych, co ma wpływ na odpowiednie przesunięcie fazowe strumienia cieplnego powodując, ze ściana z bali nagrzana w ciągu dnia słońcem, przekazuje swoje ciepło do wnętrza budynku następnego dnia rano.

Przesunięcie fazowe dla przegrody zewnętrznej z drewna litego grub. 22 cm wynosi 11 godz. I 15 min. Zatem, kiedy w okresie zimowym, najniższa temperatura powietrza zewnętrznego wystąpi np. o godzinie 3 w nocy, wówczas najniższa temperatura na wewnętrznej powierzchni ściany wystąpi o godz. 14.15.
Powyższe dane pozwalają ustalić warunki ogrzewania budynku, tj. ustawić ogrzewanie w zależności od godziny, w której wystąpi najniższa temperatura na wewnętrznej powierzchni ściany, a nie dla godziny o najniższej temperaturze powietrza zewnętrznego.

Podsumowując należy podkreślić, że domy z litych bali drewnianych, mogą być określane jako drewniane budynki o niskim zużyciu energii. Powyższe natomiast nie dotyczy budynków o drewnianej konstrukcji szkieletowej, które swoje właściwości izolacyjne osiągają jedynie dzięki odpowiednim grubościom izolacji cieplnej, a stosowana w nich konstrukcja drewniana tworzy jedynie mostki cieplne, obniżając izolacyjność cieplną ścian.

Wojciech Nitka

Artykuł ukazał się w kwartalniku „Energia i Budynek” – styczeń 2009

Bezwładność cieplna (stateczność cieplna) przegród wywiera wpływ na utrzymanie temperatury wewnętrznej przegrody w granicach wymaganych przez warunki komfortu cieplnego i temperatury punktu rosy powietrza wewnętrznego, przy wahaniach temperatury powietrza zewnętrznego.

Bezwładność cieplna jest podstawą zapewnienia komfortu cieplnego.

Bezwładność cieplna zmniejsza skutki spowodowane zmianami temperatur.

You may also like...

2 komentarze

  1. Noe napisał(a):

    Wg instytutu technologii z Wiednia drewno na domy powinno być ścinane zimą, najlepiej styczeń, do połowy lutego i w okresie po pełni księżyca, tj ubywający księżyc. Takie drewno ma zdecydowanie lepsze właściwości (odporność na ogień, siniznę, korniki itp), niż drewno pozyskiwane w innym okresie lub poza fazą ubywającego księżyca.
    Jest opracowana specjalna technologia dla budowy domów z drewna w technice wielu warstw bez zastosowania elementów metalowych i gwoździ. Tak zbudowana ściana o grubości ok 35 cm spełnia wszystkie normy, w tym ogniowe i izolacyjne

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *