Wszystko o domach z bali

Dom z bali czy dom z bali?

Interesuje mnie wyrażenie domy z bala. Jest to związek frazeologiczny opisujący typ obiektu wykonanego z bali drewnianych, np. domu. A istotą całego zagadnienia jest kwestia tego, czy należy mówić: domy z bali, czy tak, jak podałem powyżej: domy z bala. Przeglądając informacje branżowe dotyczące mojej dziedziny studiów, mam problem, gdyż nie wiem, czy w oficjalnych projektach można zamieścić informacje, czy dany obiekt wykonany jest z pala drewnianego czy z pali drewnianych?

Wprawdzie funkcjonuje pokrewne wyrażenie dom z cegły (lub dom z cegieł), lecz stanowi ono wyjątek, bo już formę dom z pustaka trudno zaakceptować. Użycie liczby pojedynczej w takich wyrażeniach jest niepoprawne, a bywa zabawne, bo co to takiego obiekt wykonany z pala drewnianego? Prawdopodobnie rzeźba. Jeśli chodzi nam o określenie konstrukcji, stanowczo lepiej użyć wyrazu określającego w liczbie mnogiej: dom z bali, obiekt z pali drewnianych itd.
– Jan Grzenia, Uniwersytet Śląski

Na podstawie: http://slowniki.pwn.pl/poradnia/lista.php?szukaj=bali&kat=3

Według nomenklatury – PN-D-94021:2013-10 – Tarcica konstrukcyjna iglasta sortowana metodami wytrzymałościowymi – wszelkie elementy drewniane które posiadają przekrój o grubości od 50 do 100 mm określa się mianem „bal”. Powyżej grubości 100 mm to krawędziaki i belki. Nazewnictwo takie wprowadza w błąd wielu inwestorów zamierzających budować „domy z bali”. Bowiem w naszym kraju jedno określenie „dom z bali” używa się dla domów wznoszonych w „bali” grubości 50, 70, 90 mm, czy nieco więcej, które to bale, w przypadku budowy domu mieszkalnego wymagają docieplenia, oraz dla domów z bali grub. 200, 250, 300 mm i więcej, które nie wymagają dodatkowego ocieplenia ścian zewnętrznych.

Wydaje się nieodzownym wprowadzenie nazewnictwa, które w sposób oczywisty rozróżniałoby przedstawione powyżej dwa różne systemy wznoszenia budynków mieszkalnych.

W języku angielski rozróżnia się określenia „full logs” – stosowane dla bali grubych, nie wymagających dodatkowego ocieplenia i „insulated logs” – dla bali cienkich, wymagających montażu dodatkowego ocieplenia. Należy podkreślić, iż powyższe dotyczy budynków mieszkalnych budowanych „z bali” z warstwą izolacji. Nie dotyczy natomiast domków letniskowych, dla których przepisy prawa nie narzucają wymagań w zakresie wielkości współczynnika przenikania ciepła.

Wydaje się zatem koniecznością w naszym nazewnictwie budowlanym wprowadzić określenia:
– „dom z bali pełnych” – dla bali grubych, które stosowane do budowy budynków mieszkalnych nie wymagają dodatkowego ocieplenia, W nomenklaturze tej mieściłyby się również bale klejone o odpowiednio dużych średnicach,
– „dom z bali izolowanych” – dla bali cienkich, które stosowane do budowy budynków mieszkalnych wymagają dodatkowego ocieplenia.
– „dom z bali warstwowych” – dla bali wypełnionych materiałem innym niż drewno, np. izolacyjnym

           167    118_K       161_1       168

Przykłady ścian z bali –  z bali pełnych okrągłych,  z bali klejonych,  z bali izolowanych,  z bali warstwowych

Drewno

Powszechnie na bale stosuje się sosnę, świerk lub jodłę.
Domy z bali można budować w z dwóch różnych materiałów – z bali z drewna mokrego, zwanego powszechnie na świecie „drewnem zielonym” lub z bali z drewna suchego.
Drewno zielone, to drewno, które posiada wilgotność większą niż 19%, natomiast drewno suche – poniżej 19%. Tę wilgotność można osiągnąć przez wieloletnie sezonowanie lub suszenie komorowe.
Z tym, że trzeba podkreślić, iż suszenie komorowe:
– zabija znajdujące się w balach wszelkiego rodzaju zarodniki grzybów czy larwy owadów,
– usuwa z bali żywicę,
– obniża ciężar budynku,
– usuwa z bali, dla domu średniej wielkości, ok. 5.000 litrów wody,
– ogranicza stosowania uszczelnień bali,
– ogranicza zabezpieczania budynku przed osiadaniem

1. Posadowienie

Posadowienie domów z bali niczym w zasadzie nie różni się od posadowienia domów tradycyjnych. Jedyną różnicą jest wielkość ław fundamentów, które ze względu na mniejsze obciążenie domem z bali, mogą być zdecydowanie mniejsze niż w domach o tradycyjnej konstrukcji.

Domy mogą być posadowione na płycie betonowej bądź na ścianach fundamentowych z pustką podpodłogową lub pełnym podpiwniczeniem tj. ze stropem drewnianym w poziomie parteru.
Zasady ocieplenia takiego stropu są identyczne jak w budownictwie szkieletowym, w którym układ warstw winien przedstawiać się następująco:
– płyta poszycia stropu z płyt łączonych na pióro i upust lub uszczelnionych na stykach,
– konstrukcja stropu,
– izolacja cieplna grub. min. 15 cm,
– folia wiatroizolacyjna od dołu.
Przestrzeń podpodłogowa winna być wentylowana, a powierzchnia pustki, celem ograniczenia migracji wilgoci z gruntu, pokryta folią budowlaną.

117           129

Posadowienie na płycie betonowej lub z pustką podpodłogową

2. Ściany zewnętrzne i rodzaje bali

2.1. Bale pełne
Bale pełne wykonywane są z litego drewna. Najczęściej spotykane przekroje bali to:

164  163    148    149

– bal- bal „okrągły pełny”,
– bal „dwustronnie zaokrąglony”,
– bal „klasyczny” z jedną, zewnętrzną stroną wyokrąglony, natomiast z drugą, wewnętrzną – prostą,
– bal „prostokątny” zwykły lub ze ściętymi pod różnym kątem krawędziami zewnętrznymi,

Rzadziej spotykanymi przekrojami są:
– bal o wcięciu bocznym: pojedynczym lub podwójnym,
– bal w kształcie „podwójnej czwórki”
– bal w kształcie „trapezu”,

  147   150  151

  144  145  146

Różnorodność profili

Można także spotkać wiele innych rozwiązań, które są indywidualnymi rozwiązaniami poszczególnych firm produkujących domy z bali.

2.1.1 Zamki
Dla zachowania szczelności w połączeniach bali, w balach wykonuje się specjalne wyżłobienia zwane frezem wzdłużnym lub potocznie zamkiem. Zamki mogą być pojedyncze lub podwójne, rzadko potrójne. Dodatkowo zamki uszczelnia się sznurem, pakułami, wysuszonym mchem lub wełną drzewną, bądź stosuje się uszczelki gumowe. Zamiast zamków stosowane są połączenie na obce pióro. Często spotykanym rozwiązaniem jest jednie frez w kształcie łuku w dolnej części bala.

2.1.2. Ściany zewnętrzne
Konstrukcje ściany z bali pełnych
Ściany domów z bali wznosi się w tzw. konstrukcji wieńcowej, zwanej także konstrukcją węgłową, zrębową, na zrąb lub na zamek.

Ściana składa się z ułożonych poziomo bali drewnianych. W narożnikach, zwanych węgłami narożnymi łączy się na wręby. Narożniki mogą być z ostatkami lub bez. Ostatkami nazywa się wystające poza obrys budynku końce bali.
Bale leżące na sobie łączy się na ogół drewnianymi kołkami – tyblami, na gwoździe lub metalowe kotwy chroniąc je przed przesunięciem. Szczelinę pomiędzy balami uszczelnia się wypełniając np. sznurem, pakułami, wysuszonym mchem lub wełną drzewną, bądź stosuje się uszczelki gumowe.
Pierwszą warstwę bala, który stanowi podwalinę pod kolejne, nazywa się balem podwalinowym. Koronę ściany wieńczy tzw. bal oczepowy, na którym opierają się belki stropowe lub krokwie.
W przypadku bali okrągłych – bal podwalinowy i oczepowy wykonuje się z półówki bala.

080

Typowe rozwiązanie narożnika ściany zewnętrznej

2.1.3. Węgły
Różnorodność węgłów wynika w głównej mierze z kształu profili bali, a także z faktu, iż węgły mogą być bez ostatków lub z ostatkami.

107      106

Przykładowe węgły bez ostatków

    110      104

 105      108

Przykłady węgłów z ostatkami

2.1.4. Izolacyjność cieplna
Ściany zewnętrzne budynków mieszkalnych z bali pełnych muszą spełniać wymagania izolacyjności cieplnej stawianym jednorodnym przegrodom zewnętrznym. W tym zakresie współczynnik przenikania ciepła U musi być mniejszy niż 0,50 W/m2K, dla ścian jednorodnych lub U < niż 0,3 W/m2K dla ścian warstwowych – Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. (Dz. U. Nr 75, poz. 690 z późn. zm. z dnia 15 czerwca 2002 r.) tekst jednolity – aktualizacja z dn. 27.05.2004 r.

Ściany z bali sosnowych lub świerkowych, jednorodnych, w warunkach o średniej wilgotności, przy współczynniku przenikania ciepła lambda, określanym w poprzek włókien, wynoszącym 0,16 W/m2K, dla spełnienia wymaganej izolacyjności winne posiadać grubość min. 30 cm.
Poniżej wyniki obliczeń wykonane na kalkulatorze „Obliczenia cieplne przegrody” zamieszczonego w Internecie na stronach Komputerowy katalog Projektanta – http://www.kkp.pl
Według KKP współczynnik Lambda dla sosny lub świerku, w poprzek włókien, w stanie suchym, wynosi 0,16 W/m2K.

Nr Nazwa warstwy – strona zewnętrzna Lambda[W/m*K] Grubość[cm] Opór R[m2K/W]
Zewnętrzny opór przejmowania ciepła Rz 0,04
1 Sosna w poprzek włókien 0,16 30,0 1,88
Wewnętrzny opór przejmowania ciepła Rw 0,12

 

Nazwa przegrody Przegroda
Współczynnik przenikania ciepła U = 1/Rc 0,49 W/m2K
Opór cieplny przegrody Rc = Rz+R+Rw 2,04 m2K/W

Ściany z bali sosnowych lub świerkowych, w stanie suchym, o grubości powyżej 30 cm nie wymagają dodatkowego ocieplenia. Ta grubość bali, jako przegrody jednorodnej, w pełni spełnia przepisowe wymagania w zakresie współczynnika U poniżej 0,50 W/m2K.

Przykładowe wielkości współczynnika przenikania ciepła U w zależności od grubości bali:
– ściana z bali sosnowych, prostokątnych grub. 18 cm – U = 0,78 W/m2K
– ściana z bali sosnowych, prostokątnych grub. 28 cm – U = 0,52 W/m2K
– ściana z bali sosnowych, okrągłych o średnicy 40 cm – U = 0,38 W/m2K

Wielkość współczynnika U, dla jednakowej grubości ściany, może być w niewielkim stopniu zróżnicowany, na co może mieć wpływ gatunek drewna stosowny na bale, które mają zróżnicowany współczynnik lambda.

Uwaga. Obliczanie współczynnika przenikania ciepła ścian zewnętrznych domów z bali pełnych może wprowadzić nieporozumienie. Jest ono co prawda zgodne z obowiązującymi prawem przepisami, ale dla domów mieszkalnych wznoszonych z bali pełnych, winno obliczać się bilans cieplny budynku. Wówczas może okazać się, że bilans cieplny budynku spełniony jest przy ścianach zewnętrznych wykonanych z bali o grubości od 20 cm wzwyż.

2.2. Bale klejone
W przypadku braku drewna o zwiększonych wymiarach można stosować bale sklejone z dwóch więcej cieńszych elementów drewna. Zaletami takich bali jest fakt, iż bale takie nie skręcają się. Natomiast wadą jest, iż w miejscach połączenia na klej, mogą ulegać rozwarstwieniu.

   158K  155K   156K  157K

Przykłady bali klejonych

Ściany z bali klejonych, z sosny, o grubości od 30 cm wzwyż nie wymagają dodatkowego ocieplenie. Ta grubość bali klejonych, jako przegrody jednorodnej, w pełni spełnia przepisowe wymagania w zakresie współczynnika przenikania ciepła U poniżej 0,50 W/m2K.


2.3. Zamki

Ze względu na małą grubość bali, ściany zewnętrzne wykonane z bale w większości przypadkach posiadają jeden zamek, choć zdarzają się bale z podwójnymi zamkami.

2.3.1. Ściany zewnętrzne
Ściany zewnętrzne budynków mieszkalnych wznoszonych z bali izolowanych by spełniać wymagania w zakresie izolacyjności cieplnej wymagają dodatkowej warstwy ocieplenia. Grubość warstwy docieplenia zależna jest od grubości bali.
Warstwę dociepleniową, mniej ze względu na warunki wilgotnościowo-cieplne przegrody zewnętrznej, bardziej ze względu na zachowanie elewacji budynków, wykonuje się po wewnętrznej stronie ściany.
Układ warstw ściany zewnętrznej – od zewnątrz:
– ściana zewnętrzna – bale
– folia wiatroizolacyjna
– konstrukcja ścianki wypełniona izolacją cieplną
– opóźniacz pary (folia paroizolacyjna)
– okładzina ścienna – płyty gipsowe lub boazeriaPrawidłowe wykonanie docieplenia, wraz z układem warstw w przegrodzie pokazuje poniższy rysunek.

173

Typowy układ warstw ściany budynku mieszkalnego z bali izolowanych

Jako izolację cieplną stosować można materiały izolacyjne oparte na wełnie mineralnej, włóknach celulozowych bądź wełnie drzewnej.

 135           125

Przykłady ocieplania ścian zewnętrznych

Warstwę izolacji cieplnej można układać także warstwowo, bez konieczności montażu konstrukcji ścianki, którą zastąpić może ruszt drewniany mocowany do ściany zewnętrznej. Układ warstw w ścianie pozostaje jednak taki sam. Zaletą tego system jest fakt, iż krzyżowy układ rusztu eliminuje mostki cieplne występujące w miejscu słupków ścianki.

 171                    170

Warstwowy układ izolacji cieplnej

2.3.2. Węgły
Różnorodność węgłów wynika z zastosowanego profilu bala, jak i z stosowania ostatków lub nie. W tym zakresie na wygląd węgła nie wpływa rodzaj zamka.

   125     135     102

Należy zwrócić uwagę, iż stosując bale izolowane zewnętrzny wygląd budynku może wyglądać tak jakby był wykonany z bali pełnych. Na wygląd ten wpływają ostatki pozostawione w pełnej grubości bala.i

Izolacyjność cieplna

By spełnić wymagania normowe w zakresie izolacyjności cieplnej, dla budynków mieszkalnych, dla warstwowych ścian zewnętrznych, (U < od 0,25 W/m2K), przy balach zewnętrznych grub. 80 mm, należy zachować następujący układ warstw ściany:
– bale zewnętrzne, grub. 80 mm
– folia ścienna, wiatroizolacyjna
– izolacja cieplna, grub. min. 120 mm
– opóźniacz pary wodnej (folia paroizolacyjna)
– płyty gipsowo-kartonowe lub boazeria wewnętrzna

Przybliżone wielkości współczynnika przenikania ciepła U z uwzględnieniem grubości bali i izolacji cieplnej.

        

Grubość bala a współczynnik U

Bal grub.
mm
Izolacja grub.
mm
Bal grub.
mm
Grubość
mm
Współczynnik U
W/m2K
70 1,67
95 1,27
135 0,97
160 0,86
200 0,71
300 0,49
400  0,375
 500  –  –  0,303
600 0,255
620 0,247

Dopiero ściana z bali prostokątnych – grubości min. 62 cm spełnia aktualne wymagania w zakresie izolacyjności ścian zewnętrznych – U < 0,25 W/m2K.

          

Grubość bala, izolacji cieplnej i okładziny drewnianej a współczynnik

Bal grub.
mm
Izolacja grub.
mm
Bal grub.
mm
Grubość
mm
Współczynnik U
W/m2K
95 80 28 203 0,32
70 100 20 190 0,30
95 100 20 215 0,28
95 140 28 263 0,22

      

Grubość bala, izolacji cieplnej i grubość bala a współczynnik U

Bal grub.
mm
Izolacja grub.
mm
Bal grub.
mm
Grubość
mm
Współczynnik U
W/m2K
135 50 135 320 0,29
70 100 70 240 0,27
95 100 95 290 0,24
130 100 130 360 0,21
70 120 70 260 0,24
95 120 95 310 0,22
130 120 130 380 0,19
Analizując powyższe tabele należy stwierdzić:
– bale pełne prostokątne o grubości 70 – 610 mm, bez dodatkowej izolacji cieplnej nie spełniają wymagań w zakresie izolacyjności cieplnej dla ścian zewnętrznych budynków mieszkalnych,
– bale pełne prostokątne o grubości 95 mm, z dodatkową izolacją cieplną grub. 140 mm nie spełniają wymagań w zakresie izolacyjności cieplnej dla ścian zewnętrznych budynków mieszkalnych,
– podwójne bale grub. 70 mm, wypełnione izolacją cieplną grub. min. 120 mm spełniają wymagania w zakresie izolacyjności cieplnej dla ścian zewnętrznych budynków mieszkalnych,
– podwójne bale grub. 135 mm, wypełnione izolacją cieplną grub. min.  100 mm spełniają wymagania w zakresie izolacyjności cieplnej dla ścian zewnętrznych budynków mieszkalnych,
Dane powyższe mogę być nieco zróżnicowane w zależności od zastosowanego drewna, jego warunków wilgotnościowych, oraz rodzaju izolacji cieplnej.

2.4. Bale warstwowe
Bale warstwowe to bale wykonane z okładzin drewnianych i wypełnione materiałem izolacyjnym – pianką poliuretanową, styropianem, wełną szklaną. W tym zakresie pojawia się wiele firmowych rozwiązań, często opatentowanych przez poszczególne firmy.

 168     161_1

Przykłady bali warstwowych

System M-Bal

M-Bal jest to system budowy domów całorocznych i letniskowych z prefabrykowanego bala drewnianego.

Przestrzeń wewnątrz bala jest wypełniona wieloskładnikowym materiałem izolacyjnym M-PUR należącym do klasy B ogniowej wyrobów budowlanych. Izolacja M-PUR nadaje ścianie M-Bal współczynnik przenikania ciepła U w granicach od 0,18 do 0,24 W/m2K. System ten ogranicza do minimum negatywny wpływ mostków termicznych. W efekcie umożliwia to konstruowanie budynków, których wskaźnik zapotrzebowania energii na cele grzewcze E będzie wynosił znacznie poniżej 26 kWh/m3 w skali roku, co gwarantuje niskie koszty eksploatacyjne budynku.

magnus-1             DSC00938

M-Bal to technologia zapewniająca łatwość montażu i wysoką jakość produktu. Prefabrykowane bale w systemie M-Bal są materiałem budowlanym zapewniającym stabilność wymiarową, odporność na skręcanie i pękanie, niski ciężar elementów.
Stabilność wymiarów pozwala na tradycyjne rozwiązania konstrukcji więźby dachowej (bez konieczności stosowania tzw. tragarzy), a także na osadzanie stolarki okiennej i drzwiowej metodami klasycznymi na kotwy lub dyble i piankę monterską.
Technologia M-Bal łączy w sobie prostotę i szybkość wykonania. Gotowe bale, przystosowane do projektu dostarczane są na budowę wprost z fabryki, montowane do fundamentu oraz między sobą za pomocą metalowych szpili. Prefabrykowane bale systemu M-Bal charakteryzują się mniejszym ciężarem, dzięki temu budowa domu odbywa się bez użycia ciężkiego sprzętu. Wpływa to znacząco na zmniejszenie kosztów i skrócenie czasu budowy domu.
W oparciu o podstawową konstrukcję bala została opracowana odpowiednia ilość typów bali tak, aby zagwarantować klientowi swobodę wyboru ciekawych rozwiązań architektonicznych. Ściany w wewnątrz domu w zależności od indywidualnych upodobań klienta mogą być wykonane z bala zabarwianego na dowolny kolor lub przy zastosowaniu systemu półbali, bądź mogą być wykończone płytami kartonowo-gipsowymi, panelami, boazerią, płytkami ceramicznymi itp. Dodatkowym zastosowaniem systemu M-Bal jest możliwość wykorzystania go do wykonania nowych elewacji na istniejących już budynkach, wraz z jednoczesnym ociepleniem ścian.

   DSC01424  DSC01425

Dom modelowy w systemie M-Bal

System M-Bal jest chroniony polskim i międzynarodowym prawem patentowym.

System POL-BAL

Elementy ścian stanowią zespolone belki drewniane powstałe z połączenia dwóch desek gr. 2 cm każda z wewnętrzną warstwą szczelnej i niepalnej pianki poliuretanowej gr. 10 cm i wys. 14 cm. Długości od 230 do 300 cm. Krawędzie elementów mogą być proste lub ciosane nawiązując do bala okrągłego.

Ciekawostką tego system jest fakt, iż ściany montuje się z bali stawianych pionowo.

  bale fot01 bale fot02

Bal w systemie POL-BAL

System POL-BAL charakteryzuje:
1. Energooszczędność – możliwość uzyskania bardzo niskich współczynników U przy małych grubościach ścian i stropów. Przykładowo ściana zewnętrzna, strop lub stropodach:
– o grubości 14 cm (2 x 2 cm drewno + 10 cm pianki) posiada współczynnik U=0,23 W/m2K,
– o grubości 16 cm (2 x 2 cm drewno + 12 cm pianki) posiada współczynnik U=1,19 W/m2K,
Należy podkreślić całkowite wyeliminowanie mostków cieplnych.
Pomiary dokonane na kilkuletnich budynkach wykazały rzeczywiste zużycie energii w granicach 60 – 70 kWH/m2 na rok.
2. Stabilność elementów konstrukcji ścian i stropów. Ściany w porównaniu z technologią szkieletu drewnianego posiadają nośność około 2-krotnie większą, a dwustronne pokrycie ścian w postaci 2 cm warstwy drewna zapewnia stabilność i możliwość łatwego mocowania wszelkich elementów zewnętrznych jak i wewnętrznych (siding, szafki kuchenne, wieszaki),
3. Dom wykonany w systemie Dom-BAL nadaje się do bezpośredniego zamieszkania natychmiast po zakończeniu budowy. Ściany drewniane można również zakryć panelami, płytami gipsowymi itp. Powierzchnie zewnętrzne ścian mogą pozostać w drewnie dobrze zabezpieczonym lub pokryte wszelkiego rodzaju materiałami elewacyjnymi. Budowa domu w systemie POL-BAL jest czysta.
4. Wysoka jakość i dokładność realizowanego obiektu wymuszona przez wykonywanie elementów w sposób przemysłowy w formach.
5. Możliwość różnorodnego kształtowania bryły budynku, wprowadzanie lukarn, zadaszeń czy tarasów.
6. Szybkośc realizacji budowy. Montaż domu wykonywany jest bez żadnych urządzeń dźwigowych i w bardzo krótkim czasie, co znacznie obniża koszty budowy; wyspecjalizowana brygada może zmontować dom w ciągu 60-80 godzin, a łącznie z robotami wykończeniowymi w czasie 6-8 tygodni.

bale fot03    bale fot04   bale fot05

Budowa domu modelowego w systemie POL-BAL

3. Stropy i stropodachy

W domach z bali można zastosować różnorodne rozwiązania stropów międzykondygnacyjnych. Można między innymi stosować stropy o lekkiej konstrukcji drewnianej czy też stropy o konstrukcji z bali. W zależności od przyjętych rozwiązań od dołu stropu mogą być widoczne belki stropowe. Stropy można także wykańczać boazerią drewnianą lub zwykłą płytą gipsowo kartonową.

112     114

Strop międzykondygnacyjny o konstrukcji drewnianej i konstrukcji z bali

Stropy te winne spełniać wymagania, tak w zakresie statycznym jak i w zakresie izolacyjności akustycznej zgodnie z PN-B-02151-3; wskaźnik izolacyjności akustycznej dla stropów między pomieszczeniami mieszkalnymi wynosi R > 45 dB dla standardu podstawowego lub R > 50 dB.

Podobne rozwiązania konstrukcyjne, jak dla stropów międzykondygnacyjnych można stosować dla stropodachów, które jednak oprócz wymagań statycznych winne spełniać wymagania izolacyjności cieplnej. Układ warstw w konstrukcji stropodachu musi zapewniać wymaganą przepisami izolacyjność cieplną U < 0,3 W/m2K. Izolacyjność taką zapewni izolacja cieplna o grubości min. 15 cm.

113      115

Stropodach o lekkiej konstrukcji drewnianej i konstrukcji z bali

4. Dachy

Dachy, jak inne elementy konstrukcji domów z bali mogą przybierać różną formą w zależności od przyjętej konstrukcji.
W domach z bali najbardziej popularnym rozwiązaniem jest konstrukcja dachu z widocznymi od spodu elementami konstrukcji wykonanymi z bali bądź krawędziaków. Przy czym elementy te mogą być rozwiązywane w różnoraki sposób, w zależności od wyobraźni projektanta.

176
Konstrukcja dachu krokwiowo-jętkowa

Najprostszym rozwiązaniem w zakresie konstrukcji dachu są wiązary łączone na płytki kolczaste. Rozwiązanie to stosowane jest głównie na budynkach parterowych, choć z powodzeniem może być stosowane na budynkach z użytkowym poddaszem.

178
Konstrukcja dachu z wiązarów

Docieplenie domów z bali izolowanych

„Bale izolowane” to bale, które w przypadku stosowania na ściany zewnętrzne domów mieszkalnych wymagają dodatkowego ocieplenia. Dopiero wówczas, przy zastosowaniu dodatkowego ocieplenia, ściany zewnętrzne domów mieszkalnych spełnią przepisowe wymagania w zakresie wielkości współczynnika przenikania ciepła – U < 0,25 W/m2K.

„Domy z bali” – określenie to kojarzy się z budowaniem domów z ciężkich, grubych bali. Tymczasem wiele firm reklamujących „domy z bali” oferuje nam domy z elementów drewnianych grubości 60, 70 czy 90 milimetrów. Czy są to „domy z bali”?
Według normowego nazewnictwa – tak. Polska norma jako „bale” określa deski w granicach grubości od 50 do 100 mm. Jednak ta sama norma elementy drewniane w granicach grubości 100-175 mm nazywa krawędziakami, a powyżej 200 mm grubości są to belki. Czy budujemy „domy z bali”, „domy z krawędziaków” czy „domy z belek”?

W naszym kraju jest kilkadziesiąt firm zajmujących się budową „domów z bali”. Firmy te oferują domy z bali grubości od 60 do 320 mm. Bale te stanowią konstrukcję budynków – są przegrodami zewnętrznymi, ściankami działowymi, często stanowią konstrukcję stropu czy dachu. Z bali buduje się całoroczne budynki mieszkalne jak i domy letniskowe. By jednak ściany zewnętrzne budynków mieszkalnych mogły być wykonane z bali muszą spełniać przepisowe wymagania w zakresie izolacyjności cieplnej – U < 0,25 W/m2

Temat docieplenia budynków z bali pojawia się bardzo często. Jest to bez wątpienia związane z dużą popularnością tego typu budownictwa w naszym kraju. Inwestorzy, a i duża część firm wykonawczych, nie do końca zorientowani są w prawidłowych rozwiązaniach systemów dociepleń gwarantujących trwałość budynków.

Przykładowe rozwiązania ścian zewnętrznych

140 Układ warstw – U = 0,249 W/m2K
– deska zewnętrzna grub. 19 mm
– folia wiatroizolacyjna
– izolacja cieplna grub. 130 mm
– folia paroizolacyjna,
– boazeria grub. 19 mm
142 Układ warstw – U = 0,240 W/m2K
– bal grub. 44 mm
– folia wiatroizolacyjna
– izolacja cieplna grub. 130 mm
– folia paroizolacyjna
– boazeria grub. 19 mm
141 Układ warstw – U = 0,247 W/m2K
– bal grub. 68 mm
– folia wiatroizolacyjna
– izolacja cieplna grub. 120 mm
– folia paroizolacyjna
– boazeria grub. 19 mm

By spełnić wymagania normowe w zakresie izolacyjności cieplnej dla warstwowych ścian zewnętrznych budynków mieszkalnych (U > 0,25 W/m2K) przy okładzinie zewnętrznej z drewna grub. 60, 80, 180, czy 260mm, należy zachować następujący układ warstw ściany:

– okładzina z drewna grub. 60 mm,
– folia wiatroizolacyjna,
– izolacja cieplna grub. 130 mm
– opóźniacz pary wodnej,
– boazeria 20 mm
Taki układ warstw zapewnia współczynnik przenikania ciepła U = 0,234 W/m2K

– okładzina z drewna grub. 60 mm,
– folia wiatroizolacyjna,
– izolacja cieplna grub. 150 mm
– opóźniacz pary wodnej,
– boazeria 20 mm
Taki układ warstw zapewnia współczynnik przenikania ciepła U = 0,196 W/m2K

– okładzina z drewna grub. 80 mm,
– folia wiatroizolacyjna,
– izolacja cieplna grub. 120 mm
– opóźniacz pary wodnej,
– boazeria 20 mm
Taki układ warstw zapewnia współczynnik przenikania ciepła U = 0,242 W/m2K

– okładzina z drewna grub. 180 mm,
– folia wiatroizolacyjna,
– izolacja cieplna grub. 50 mm
– opóźniacz pary wodnej,
– boazeria 20 mm
Taki układ warstw zapewnia współczynnik przenikania ciepła U = 0,36 W/m2K

– okładzina z drewna grub. 180 mm,
– folia wiatroizolacyjna,
– izolacja cieplna grub. 100 mm
– opóźniacz pary wodnej,
– boazeria 20 mm
Taki układ warstw zapewnia współczynnik przenikania ciepła U = 0,238 W/m2K

– okładzina z drewna grub. 260 mm,
– folia wiatroizolacyjna,
– izolacja cieplna grub. 80 mm
– opóźniacz pary wodnej,
– boazeria 20 mm
Taki układ warstw zapewnia współczynnik przenikania ciepła U = 0,241 W/m2K

Dla ścian zewnętrznych z bali pełnych, współczynnik przenikania ciepła U winien być mniejszy niż 0,25 W/m2K). Wymagania te spełniają bale o grubości powyżej 61 cm.

Powyższe obliczenia nie dotyczą domków letniskowych, dla których nie określa się izolacyjności ścian zewnętrznych.

Obliczenia wykonano na programie CERTO przyjmując dane:
– dla drewna – sosna w stanie suchym, w poprzek włókien – Λ = 0,16
– dla izolacji cieplnej – Λ = 0,036
W obliczeniach nie uwzględniono folii wiatroizolacyjnej i paroizolacyjnej.
Zastosowanie materiałów o lepszych parametrach izolacyjnych, obniży obliczone współczynniki U.

Montaż izolacji cieplnej w domach z bali izolowanych
Wiele firm oferuje konstrukcję domów z bali izolowanych – bez izolacji cieplnej. Oferta taka obejmuje: postawienie ścian zewnętrznych, wewnętrznych, stropy i konstrukcję dachową, a docieplenie jest ofertą dodatkową do montażu po postawieniu budynku, często do wykonania we własnym zakresie przez inwestora.
Zakładanie izolacji cieplnej wraz z wymaganymi technologią foliami – opóźniaczem pary (paroizolacją) i wiatroizolacją, po postawieniu konstrukcji budynku, może przysporzyć wiele trudności.
By folia paroizolacyjna, czy wiatroizolacyjna spełniały swoje zadanie, winne być ułożone z zachowaniem ciągłości, co w zasadzie jest trudne do spełnienia w przypadku ich montażu w budynku z wcześniej postawionymi ściankami działowymi czy stropami.
Przegrody wewnętrzne utrudniają zachowanie ciągłości folii, co w okresie eksploatacji budynku, w miejscach braku ciągłości folii, może powodować dużą infiltrację powietrza i wilgoci, a w konsekwencji duże straty ciepła i narażenie budynku, w miejscach braku ciągłości folii, na destrukcję.

136         137

Brak ciągłości folii w połączenie ścianki działowej ze ścianą zewnętrzną i w narożniku

Te same zagadnienia dotyczą połączeń stropów i ich konstrukcji w miejscu połączenia ze ścianami zewnętrznymi.

Prawidłowe wykonanie izolacji cieplnej ścian zewnętrznych domów z bali wymagających ocieplenia, w których wcześniej postawiono ścianki działowe i założono stropy jest praktycznie niewykonalne.

Gwarancją prawidłowego wykonania izolacji cieplnej jest założenie folii wiatro- i paroizolacyjnej z zachowaniem pełnej ciągłości na całych powierzchniach docieplenia ścian zewnętrznych.

Rozwiązanie takie możliwe jest po wykonaniu robót w następującej kolejności:
– postawienie ścian zewnętrznych bez ścianek działowych i konstrukcji stropu,
– montaż konstrukcji szkieletu wypełnionego materiałem izolacyjnym, z folią wiatroizolacyjną po zewnętrzne stronie i folią opóźniacza pary wodnej po wewnętrznej stronie,
– montaż ścianek działowych

Konstrukcja ścianki szkieletowej stanowi jednocześnie konstrukcję wsporczą dla belek stropowych. Takie rozwiązanie zapewni także zachowanie ciągłości folii wiatroizolacyjnej w poziomie stropu.

 138
Właściwy montaż ścianki działowej

Należy zwrócić uwagę na połączenie folii wiatroizolacyjnej w narożnikach budynku. Każdy z elementów ścianki dociepleniowej winien mieć nadmiar folii wiatroizolacyjnej tak by folie można było połączyć ze sobą.

135
Właściwe połączenie folii wiatroizolacyjnej w narożniku budynku

Najkorzystniejszym rozwiązaniem w zakresie budowy domów z bali, wymagających ocieplenia, wydaje się być montaż, w pierwszej kolejności, konstrukcji szkieletowej wypełnionej izolacją cieplną, pokrytej od zewnątrz folią wiatroizolacyjną, a od wewnątrz – opóźniaczem pary wodnej. Na tak przygotowaną konstrukcję można montować okładzinę zewnętrzną z bali. Rozwiązanie to gwarantuje szczelność budynku i jego trwałość.

Omawiając izolacyjność domów z bali nie sposób nie wspomnieć o odporności ogniowej. Wielu inwestorów zamiast płyt gipsowo-kartonowych lub gipsowo-włóknowych, ściany wewnętrzne wykłada boazerią drewnianą.
Rozwiązanie takie wydaje się być rozwiązaniem ryzykownym pod względem ochrony przeciw pożarowej. W przypadku zaprószenia ognia wewnątrz, budynek taki nie posiada żadnej odporności ogniowej. Stąd wymogiem, stosowanym przez wszystkie firmy budujące domy drewniane, winno być ułożenie płyty gipsowo-kartonowej i gipsowo-włóknowej pod wszelkiego rodzaju drewniane boazerie. W ten sposób zapewni się budynkowi odporność ogniowa w granicach 0,5 godziny.

139
Układ warstw ściany zewnętrznej zapewniający pół godziny odporności ogniowej

Autor – Wojciech Nitka

Wszelkie prawa zastrzeżone
Reprodukcja w całości lub jakiejkolwiek części niniejszej publikacji, jak i wszystkich w serwisie Buduj z drewna, w jakiejkolwiek formie bez uzyskania pisemnej zgody administratora – zabroniona.

You may also like...

33 komentarze

  1. Filip napisał(a):

    My wybraliśmy metodę tradycyjną, bez gwoździ. Firma Balik nam zaproponowała najlepszą ofertę więc wybraliśmy ich, Wyszło super, polecam każdemu mieszkanie w domach z bali.

  2. Jacek napisał(a):

    Czytając ten artykuł zastanowiła mnie grubość bala jaka spełnia współczesne wymogi: Cytuję:
    „Dla ścian zewnętrznych z bali pełnych, współczynnik przenikania ciepła U winien być mniejszy niż 0,25 W/m2K). Wymagania te spełniają bale o grubości powyżej 61 cm.”
    Zastanawia mnie jedno jak to się ma do domów na Podhalu czy Huculszczyźnie z okresu międzywojennego, gdzie zaobserwowałem bale o grubości nie przekraczającej 20 cm niczym nie uszczelnianie i nie wykańczane. Mieszkałem w tego typu domu w Czarnohorze parę dni w środku zimy i obserwowałem co się dzieje i jakie były temperatury. Dlatego podana w artykule grubość 61 cm mnie zaskakuje…

  3. marcin napisał(a):

    Rozumiem, że informacje z pierwszej części artykułu co do współczynnika U=0,5 dla ścian jednorodnych są już nie aktualne i obowiązuje U=0,25 dla każdego rodzaju ściany zewnętrznej ?
    Bardzo mnie to zasmuciło.Czy to oznacza, że w Polsce nie można budować tradycyjnych domów z bali ? Tradycyjnych czyli bez dodatkowego ocieplenia.
    A może można obejść ten przepis budując dom jako jako letniskowy ? Czy ktoś wie jakie obowiązują normy cieplne w przypadku domów letniskowych ?

    Mam działkę na której zamierzam wybudować dom z bali a tu taki przygnębiający artykuł.

  4. Zdzisław napisał(a):

    Wszystkie te przepisy o normach cieplnych można o kant dooopy potłuc. To woda na młyn dla wszelkiej maści urzędasów. Moja działka, mój dom i nikogo nie powinno interesować jaką mam temperaturę wewnątrz zimą.

  5. Tomasz Turkoniak napisał(a):

    Czy pomiędzy balem a folią wiatroizolacyjną powinna być pustaka powietrzna?
    W jakim przypadku?

    • Wojciech Nitka napisał(a):

      By móc autorytatywnie odpowiedzieć na zadanie pytanie, dobrze by było poznać dokładny układ warstw w ścianie, w tym profil zastosowanych bali.
      Zatem czekam na informacje.

  6. jerzy studziński napisał(a):

    Witam,chciałbym się dowiedzieć jak długo będą wysychały bale,bo mój dom stoi już 6 lat,i widzę że mszenie między niektórymi balami robi się lużne co moim zdaniem oznacza że te bale się kurczą,chyba że wiosną wrócą do poprzednich rozmiarów i z powrotem ścisną warkocze uszczelniające.Pozdrawiam,Jerzy

    • Wojciech Nitka napisał(a):

      Przyjmuje się, że wysychanie bali trwa do pięciu lat. Wszystko oczywiście w głównej mierze zaleczy od początkowej wilgotności bali i ich przekroju.
      Ale nie tylko bale podlegają wysychaniu. Również wełnianka, wysycha i kurczy się. Stąd po kilku latach należy „dopchać” wełniankę i uzupełnić.

  7. Pawel napisał(a):

    Czy w przypadku celulozowych izolacji wtryskiwanych np ekofieber konieczne jest stosowanie paro i wiatroizolacji?

    • Wojciech Nitka napisał(a):

      W przypadku materiałów opartych na włóknach celulozy nie jest wymagane stosowanie filii opóźniacza pary (paroizolacji). Materiały te potrafią absorbować wodę a następnie ją oddawać bez szkody dla izolacyjności przegrody. Konieczne jednak jest stosowanie folii wiatroizolacyjnej.

  8. Paweł napisał(a):

    Czy w przypadku domku letniskowego zbudowanego z desek elewacyjnych 20 mm należy stosować szczelinę wentylacyjna między deskami a wiatroizolacja. Domek ma być ocieplony wełna 10 cm. Czy może jest jakaś specjalna folia wiatroizolacyjna o parametrach takich byłej szczeliny tej nie stosować.

    • Wojciech Nitka napisał(a):

      Każda drewniana okładzina elewacyjna musi być wentylowana.
      Wentylacja pomiędzy okładziną a folią wiatroizolacyjną zapewnia jednomierne wysychanie desek po zewnętrznej jak i wewnętrznej stronie okładziny, co ogranicza ewentualne wypaczanie i skręcanie się desek elewacyjnych.

  9. Igor napisał(a):

    Mój projektant konstrukcji domu drewnianego ze ścianą warstwową (ściana drewniana / izolacja / ściana drewniana) z bala gr 7 cm ma problem z policzeniem podciągów i płatwi złożonych z kilku belek. Twierdzi, że nie istnieją wzory pozwalające wykonać takie obliczenia. Proponuje zastąpienie ich pojedynczymi belkami, których przekroje może obliczyć (np. podciąg 20×30 cm do podparcia belek stropowych) . Nie twierdzę że się myli, interesuje mnie tylko w jaki sposób wykonuje się obliczenia statyczne, a potem buduje domy w tej technologii.

  10. Karol Staszak - Sopot napisał(a):

    Spotkałem się juz z wieloma realizacjami takich domów i najlepsze wrażeniena mnie osobiscie zrobiła ekipa z Dolnego Ślaska – Dach Konstruktor. I to ich wybralismy jako wykonawcow naszych inwestycji. Robili dla mnie juz 4 domy oraz osiedle domków letniskowych nad morzem.

  11. Krysztof P napisał(a):

    Witam, oglądałem dzisiaj dom z … no właśnie nie z bala jak się okazuje, tylko z drewna można powiedzieć. Grubość belek to 10 cm. Pomyślałem że dom letniskowy ale będzie trzeba go docieplić co by mieszkać cały rok.Z tego co czytałem na tym forum to może to być kosztowne a wręcz niemożliwe (na styku ścian zewnętrznych i działowych np). Proszę mnie utwierdzić w przekonaniu że taki dom z takich belek to długa i droga droga aby ten dom był całoroczny ?? Dodam że dom w stylu góralskim z 1981 roku. Na połączeniu belek zastosowano plecione słomiane warkocze.

    • Wojciech Nitka napisał(a):

      Dom w stylu góralskim z 1981 roku, że ścianami grubości 10 cm ???
      Jesteś pewien ???
      Moim zdaniem – o czym zresztą czytałeś – takie budowanie sprawia wiele trudności i jest wręcz niemożliwe u uzyskania pełnej szczelności.
      Lepiej postawić do o konstrukcji szkieletowej i obłożyć jego elewacje imitacją bala; efekt taki sam, a dom może być energooszczędny a nawet pasywny, czego nie zapewni dom stawiany niby z bali grubości 10 cm.

  12. Małgorzata napisał(a):

    Witam, Bardzo ciekawy artykuł, ciężko o konkretne informacje o domach drewnianych.. Chciałam obliczyć współczynnik przenikalności cieplnej dla domu zbudowanego w 1934 roku z bala pełnego świerkowego o grubości około 30 cm. Zastanawiamy się z mężem o ewentualnym ociepleniu.

  13. marko napisał(a):

    super site

  14. Marek napisał(a):

    Witam Pana Panie Wojciechu. Dziękuję bardzo dużo nauczyłem się z Pana artykułu. Jestem na etapie kupowania drewna na domek letniskowy. Wpadłem na pomysł postawienia go metodą sumikowo-łątkową. Czy sumiki mogą być bez pióro-wpustu i czy mogę stawiać budynek z drewna sezonowanego dwa miesiące (świerk o grubościach sumika 10 cm, łątki 15 cm x 15 cm, bale stropu 20 cm x 25 cm).
    Z poważaniem Marek

    • Wojciech Nitka napisał(a):

      Witam,
      Sumiki mogą być bez łączenia na pióro i wpust, ale trzeba liczyć się z mocnym przewiewaniem, no chyba że założy się dobre uszczelnienie pomiędzy sumikami.
      Drewno sezonowane dwa miesiące, specjalnie niczego nie zmienia. Drewno dalej będzie wysychało, a sumiki kurczyły się. Trzeba to uwzględnić przy wysokości ściany. Należy bowiem pamiętać, że ściana z bali „zielonych” (o wilgotności powyżej 20%) może kurczyć się do 6%, co daje ok. 15 cm na wysokości konsygnacji.
      Powodzenia.

      • Marek. napisał(a):

        Bardzo dziękuję Panu za porady, które na pewno uwzględnię. Sumiki prawdopodobnie wyfrezuje i dam obce pióro plus uszczelnienie, chyba najprostsze rozwiązanie. Łątki będą i na rogach budynku to też sumiki skurczą się bardziej same, przestrzeń między oczepem a sumikami wykorzystam na elektrykę i wyjdą tam końcówki szpilek z gwintem którymi chcę z czasem dokręcając ściskać sumiki. Przerwę między sumikami i oczepem uszczelnię i dam wykończeniową deskę z zewnątrz i wewnątrz. myślę że możliwość dostępu do elektryki to dobry pomysł. Jeszcze raz dziękuję. Z poważaniem Marek.

  15. Robert Zień napisał(a):

    Naprawdę świetny artykuł. Mam jedno pytanie – czy pomiędzy balem o grubości 10 cm a folią wiatroizolacyjną powinna być 2-3 cm dylatacja, czy można położyć folię od wewnątrz bezpośredni na bal? Czy można też położyć folię wiatroizolacyjną pomiędzy już nabitymi od wewnątrz co 90 cm łatami pionowymi, czy należałoby folię położyć na całości?

  16. Kaśka napisał(a):

    Witam, interesuje mnie budowa domu całorocznego z bali „okrągłych pełnych”. Chciałabym się dowiedzieć jak wygląda sprawa wykończenia wnętrz a konkretnie chodzi mi o ściany wewnętrzne… Czy ściany muszą być jedynie drewniane czy jest możliwość ułożenia w jakiś sposób np. płyty gipsowej (lub innego materiału), żeby ściany wyglądały jak w domach „tradycyjnych”. Jeśli tak to w jaki sposób się to wykonuje? Przy pomocy stelaży czy coś w tym stylu? I czy tak wykonane ściany wewnętrzne nie będą pękać?

    • Wojciech Nitka napisał(a):

      Ściany jak najbardziej można wyłożyć płytami gipsowo-kartonowymi … tracąc charakter domu z bali.
      Płyty najlepiej układać po co najmniej kilkunastu miesiącach sezonowania budynku. W tym czasie bale wysychają a proces osiadania ulega coraz mniejszemu osiadaniu.
      Płyty należy montować do rusztu ślizgowego, pozwalającego na swobodne osiadanie bali.
      Im niższa wilgotność bali, tym mniejsze prawdopodobieństwo pękania płyt gipsowo-kartonowych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *